Öykü Karakteri ve Çatışma Nasıl Oluşturulur?

Öykü Karakteri Nedir?

Öykü karakteri, kısa bir metinde okurun zihninde iz bırakabilen kişidir. Bu kişi hakkında her şeyi bilmemiz gerekmez. Nerede doğduğunu, çocukluğunun tamamını, bütün ilişkilerini veya uzun geçmişini öğrenmeyebiliriz. Ama öykünün seçtiği anda onunla ilgili önemli bir şey görürüz.

Öykü karakteri şu yollarla görünür olabilir:

Öykü karakteri, çok bilgi verilerek değil, doğru ayrıntı seçilerek kurulur.

Öykü Karakteri Roman Karakterinden Nasıl Ayrılır?

Roman, bir karakterin uzun yolculuğunu anlatabilir. Karakterin çocukluğunu, ilişkilerini, değişimini, aile geçmişini ve uzun süreli dönüşümünü genişçe işleyebilir.

Öykü ise çoğu zaman karakterin hayatındaki tek bir anı, tek bir gerilimi veya kısa bir kırılmayı seçer.

Öyküde karakteri kurarken şu soruyu sormak gerekir: Bu karakterin hangi anını göstermek istiyorum?

Eğer karakterin bütün hayatını anlatmaya çalışırsanız öykü dağılabilir. Ama doğru anı seçerseniz okur, karakterin geçmişini ve iç dünyasını o küçük andan sezebilir.

Öykü Karakteri Oluştururken İlk Soru

Öykü karakteri oluştururken ilk soru şu olabilir: Bu karakter şu anda neyle karşı karşıya?

Bu soru, karakteri soyut bir kişilik listesi olmaktan çıkarır ve onu öykünün içine yerleştirir.

İkinci soru karakteri bir ana, bir mekâna ve bir gerilime bağlar. Öykü karakteri için şu sorular da yardımcı olabilir:

• Bu karakter şimdi ne yaşıyor?
• Ne istiyor?
• Neyi söyleyemiyor?
• Neden kaçıyor?
• Hangi küçük olay onu sarsıyor?
• Bu öyküde onun hangi yönünü göreceğiz?
• Okur onu hangi davranışıyla hatırlayacak?

Karakterin İsteği

Öyküde karakterin isteği büyük olmak zorunda değildir. Bir roman karakteri hayatını değiştirmek, bir sırrı çözmek veya uzun bir mücadeleye girmek isteyebilir. Öykü karakteri ise bazen çok küçük bir şey ister:

• Annesinin odasına girmemek
• Eski bir mektubu yakmak
• Birine gerçeği söylemek
• Eve dönmeden önce biraz daha beklemek
• Kardeşinin yüzüne bakmamak
• Bir telefonun çalmamasını dilemek
• Birinden özür dilemek ama bunu yapamamak

Bu istek küçük görünebilir; ama karakter için önemliyse öyküyü taşıyabilir.

İkinci örnekte karakterin bir isteği, sakladığı bir şey ve olası bir çatışma vardır.

Karakterin Söyleyemediği Şey

Öyküde karakteri kurmanın en güçlü yollarından biri, onun söyleyemediği şeyi bulmaktır. Çünkü kısa öykü çoğu zaman açıkça söylenenlerden çok, söylenemeyenlerin etrafında kurulur.

Karakterin söyleyemediği cümle şunlardan biri olabilir:

• “Seni affetmedim.”
• “O gün seni bekledim.”
• “Bunu ben yaptım.”
• “Gitmeni istemedim.”
• “Bana inanmadığın günü hiç unutmadım.”
• “Ben aslında dönmek istemedim.”

Bu cümlelerin öykü içinde mutlaka söylenmesi gerekmez. Bazen bütün öykü, karakterin bu cümleyi söyleyememesi üzerine kurulabilir. Öyküde çatışma, bazen bağırarak değil, susarak oluşur.

Öyküde Karakteri Davranışla Göstermek

Öyküde karakteri uzun açıklamalarla tanıtmak yerine davranışla göstermek daha etkilidir.

İkinci örnekte karakterin kırgınlığı doğrudan söylenmez, davranışla sezdirilir. Öyküde karakteri göstermek için kullanabileceğiniz yollar:

• Bir nesneye nasıl davrandığı
• Bir soruya cevap verip vermemesi
• Bir odaya girip girmemesi
• Birini aramaması
• Eski bir eşyayı saklaması
• Bir kelimeyi özellikle kullanmaması
• Bir bakıştan kaçması
• Bir cümleyi yarım bırakması

Öyküde Yan Karakterler

Öyküde yan karakter kullanırken dikkatli olmak gerekir. Çünkü öykü kısa formdur; gereksiz yan karakterler metni kalabalıklaştırabilir. Yan karakterin öyküde bir işlevi olmalıdır.

Eğer bir yan karakter çıkarıldığında öykü hiçbir şey kaybetmiyorsa, o karakter gereksiz olabilir.

Öykü Kahramanı Değişmek Zorunda mı?

Öykü karakteri roman karakteri gibi uzun bir dönüşüm geçirmek zorunda değildir. Ancak öykünün sonunda bir fark, bir sarsıntı, bir sezgi veya küçük bir yer değiştirme hissi oluşabilir.

Bu değişim bazen çok küçüktür: karakter bir şeyi fark eder; söyleyemediği şeyi yine söyleyemez ama okur nedenini anlar; bir kapıyı açar veya açamaz; bir şeyi saklamaktan vazgeçer. Ya da hiçbir şey yapamaz; ama bu yapamayış öykünün anlamı olur.

Bazen karakter değişmez; ama okurun karaktere bakışı değişir. Bu da güçlü bir öykü etkisi yaratabilir.

Öyküde Karakter Geçmişi Nasıl Verilir?

Öyküde karakter geçmişini uzun uzun anlatmak çoğu zaman metni ağırlaştırır. Kısa formda geçmiş, seçilmiş ayrıntılarla sezdirilebilir. Geçmişi göstermek için kullanılabilecek yollar:

• Eski bir fotoğraf
• Saklanan bir mektup
• Kullanılmayan bir oda
• Yarım kalmış bir telefon rehberi kaydı
• Karakterin kullanmaktan kaçındığı bir isim
• Tekrar eden bir rüya veya cümle
• Bir mekâna girerken verdiği tepki

Karakterin Nesnelerle İlişkisi

Öyküde nesneler, karakteri kurmak için güçlü araçlardır. Çünkü kısa metinde nesne, geçmişi, duyguyu ve çatışmayı aynı anda taşıyabilir. Nesnenin kendisi değil, karakterin ona nasıl davrandığı önemlidir.

Öyküde Karakter Sesi

Karakter sesi, karakterin konuşma ve düşünme biçimidir. Öykü kısa olduğu için karakter sesinin çabuk kurulması gerekir. Karakter sesi şu unsurlarla oluşur: kullandığı kelimeler, cümlelerinin uzunluğu, suskunluğu, dolaylı konuşması, açık sözlülüğü, mizahı, öfkesi, kendini saklama biçimi.

Öyküde Karakter ve Mekân İlişkisi

Mekân, öyküde karakteri göstermenin önemli yollarından biridir. Karakterin bir mekâna nasıl davrandığı, onun iç dünyasını gösterebilir.

Öyküde mekânı yalnızca dekor olarak kullanmayın. Mekân, karakterin çatışmasını görünür hale getirebilir. Eski eve giren bir karakterin ilk baktığı yer, hangi odadan kaçtığı veya hangi eşyaya dokunamadığı karakter hakkında çok şey söyler.

Karakter ile Çatışma Birlikte Nasıl Kurulur?

Karakter ve çatışma ayrı ayrı düşünülmemelidir. Karakterin ne istediği çatışmayı doğurur; çatışma ise karakterin kim olduğunu görünür hale getirir. Bunu kurmak için şu adımları izleyebilirsiniz:

1. Karakterin şu anda ne istediğini yazın.
2. Bu isteğin onun için neden önemli olduğunu bulun.
3. Onu engelleyen şeyi belirleyin.
4. Bu engelin dış dünyadaki karşılığını yazın.
5. Aynı engelin karakterin içindeki karşılığını düşünün.
6. Karakterin bu gerilim karşısında ne yapacağını veya yapamayacağını belirleyin.
7. Öykünün sonunda neyin değişeceğini ya da değişmeyeceğini düşünün.

Pratik Çalışma

Öykü Karakteri ve Çatışma İçin Uygulama

---

Aşağıdaki çalışma, öykünüzün karakterini ve temel çatışmasını netleştirmenize yardımcı olabilir.

• 1

  Karakterinizi bir cümleyle yazın

  Örnek: Yıllar sonra annesinin evini boşaltmak için dönen bir kadın.

• 2

  Karakterin isteğini belirleyin

  Örnek: Eşyaları hızlıca toplayıp evden çıkmak istiyor.

• 3

  Dış engeli yazın

  Örnek: Kardeşi gelmiyor; tüm eşyaları tek başına ayırmak zorunda kalıyor.

• 4

  İç engeli yazın

  Örnek: Annesine kızgın ama hiçbir eşyayı atmaya eli varmıyor.

• 5

  Öykünün merkezindeki anı seçin

  Örnek: Kadın, annesinin fincanını çöp torbasına atıp sonra geri çıkarıyor.

• 6

  Finalde ne değişecek?

  Örnek: Evi boşaltamıyor; yalnızca fincanı yanına alıp çıkıyor.

Sonuç

Öyküyü Karakterin Gerilimi Taşır

---

Öykü yazarken konu önemlidir; ama öyküyü çoğu zaman karakterin yaşadığı gerilim taşır. Bu gerilim küçük olabilir, sessiz olabilir, dışarıdan bakınca önemsiz görünebilir. Ama karakterin iç dünyasında karşılığı varsa öykü güçlenir.

Öykü karakteri oluştururken şu üç soruyu hatırlayın:

• Bu karakter şu anda ne istiyor?
• Onu ne engelliyor?
• Bu kısa an, karakter hakkında neyi görünür kılıyor?

Öykü, karakterin bütün hayatını anlatmak zorunda değildir. Bazen tek bir an, tek bir davranış, tek bir suskunluk, bir insanın bütün kırılganlığını göstermeye yeter.

İlgili Rehberler